20. april 2017

Bokhyllelesing: Trollsteinen og Pilegrimsferd

Så - omsider - er eg klar med eit nytt bidrag i samband med bokhyllelesing 2017. Tredje runde har tema "Les et verk som enten er skrevet eller lagt til perioden mellom 1350-1700" og fjerde runde "Les ei skandinavisk bok utgitt mellom 1945 og 1990". Dei to fyrste bøkene i Beretningen om Bent Jonsson passar fint inn her. Handlinga i bøkene er lagt til 1500-talet og dei kom ut fyrste gong i hhv 1970 og 1971.

Eg las dei fem bøkene i serien for mange år sidan - og har lenge hatt planar om å lesa dei på nytt, fordi eg tykte dei var så fantastisk fine den gongen. No er eg i gang - og eg kan "avsløra" at det atter vart gode leseopplevingar for meg. Det tok ikkje lang tid før eg vart sugd inn i handlinga - og det var spesielt interessant å finna ut kor lite/mykje ein hugsa frå forrige gong. For ordens skuld: Eg har ikkje bøkene i mi eiga bokhylle, men har lånt samleutgåva (dei tre fyrste bøkene) av ein nær familiemedlem.

Handlinga i pentalogien er frå Bøverdalen og er lagt til tida etter reformasjonen. Noreg låg under dansk herredøme og krone den gongen og det var urolege tider. Mange av personane i bøkene er historiske, men sjølve hovudpersonen, Bent Jonsson Smiugjelsøygarden, er fiktiv. Titlane på bøkene er Trollsteinen, Pilgrimsferd, Blåbreen, Staupet og Skjærsild. Som i Sigrid-trilogien er det ein del "indre dramatikk" i desse bøkene; religiøse grubleriar og filosofiske tankerekker - som innimellom kjedar meg litt. For meg er det meir interessant å lesa om den ytre dramatikken; om historiske hendingar og om korleis menneska tilpassa seg dei skiftande tidene, både praktisk, politisk, kulturelt, medmenneskeleg og mellommenneskeleg. 1500-talet var ei tid med sterke sosiale, religiøse og kulturelle motsetningar.

Det som vert fortalt om i Trollsteinen og Pilegrimsferd skjedde i ei fjern fortid, men likevel opplever eg at ein kjem nær både folk og miljø når ein les. Vera Henriksen fortel om kvardagsliv og høgtider, giftarmål og gravferder, skikk og bruk og tradisjonar - på ein levande måte. Ho skildrar moral og umoral og gjer greie for endring av lover og normer. Måten folk oppfører seg på og måten dei forheld seg til kvarandre på er ikkje så mykje annleis i dag. Menneska på 1500-talet hadde lengslar, forventningar og kjensler som notidsmenneske kan kjenna seg att i.

Visdalen er ein sidedal til Bøverdalen. Denne dalen midt i Jotunheimen har eit rikt kulturlandsskap og ein kan her finna mange spor etter menneskeleg aktivitet frå svundne tider; det gjeld t.d. ferdsel, jakt, seterdrift og utvinning av jern og kleberstein. Her finn ein også Smiugjelsøygarden, farsgarden til Bent Jonsson.

Trollsteinen
Me møter Bent Jonsson for fyrste gong sommaren 1562 når han er på veg heim til Lom etter eit lengre studieopphald i Danmark. På morssida slektar Jon på dansk adel og på farssida er han av bondeætt frå Bøverdalen. Han har studert teologi ved universitetet i København, men har ikkje blitt prestevigsla - han har ambisjonar om å bli universitetslærar. Me får ikkje greie på så mykje av barndoms- og ungdomstida til Bent i denne fyrste boka, men det synest klart at overgangen frå eit overklasseliv i Danmark til det enkle livet i dalen er stor. Føremålet med heimturen er å overbringa mora arven hennar i og med at morfaren nyss har gått bort, samt å vitja slektningane sine. Opphaldet skal komma til å bli utfordrande og vanskeleg - på fleire plan - og varar lenger enn planlagt.

Bent Johnson er eit symbol for den brytningstida det vert fortalt om. Han opplever at folk har vanskeleg for å tilpassa seg den nye lutherske læra. Sjølv er han også ein tvilar, for han ser at det er uheldige sider ved at folk vert tvinga til å slutta med det religiøse livet dei var vant til. Han slit også med dei motstridande forventningane som slektningane hans på begge sider har til han.

Dramatiske hendingar i familien fører til at Bent blir verande i dalen over vinteren. Naturen lagar også dramatikk: Kyrkja på Galde vert tatt av flaumen og garden Glømsdal vert råka av steinras. Som alltid vert menneska små når naturkreftene set inn. Bent møter skepsis i bygda, men fleire og fleire set pris på å ha ein slik velutdanna, velhalden og veltalande person mellom seg.

Henriksen skildrar det vanskelege forholdet Bent har til mora Magdalene, saknet etter faren som døydde då Bent var unggut, den varme velkomsten han får av farbroren Tore og motstanden han opplever at Sylfest; ein annan farbror, syner. Han får eit sjokkerande gjensyn med Live, tvillingsystera - som har "mista vettet" - eller er det mørke makter som herjar med henne? Med gamlepresten herr Gudbrand, som i skjul held seg til den katolske trua, har han ein god samtalepartner, medan han har problem med å forhalda seg til den nye "rettruande" presten. Han etablerer eit godt venskap med Lasse Glømsdal, og møter kjærleiken i Lasse si syster, Anne. Anne Glømsdal vert framstilt som stolt og sterk og på mange måtar ein likeverdig partner til Bent - men tradisjonelt og etter lova hadde kvinnene på denne tida begrensa med rettigheiter.

Bent er oppriktig glad i Anne og kan tenkja seg å gifta seg med henne, men den store store kjærleiken er det vel ikkje. Å gifta seg av kjærleik var det dessutan få som gjorde; ekteskap var som regel ei praktisk, politisk og familiær sak. Så Bent slit - med sine eigne og familien sine forventningar om ei heilt anna framtid. Skal han ta over ein liten gard som har vore vanstyrt i fleire år - eller skal han reisa attende til Danmark og ta imot det adelsbrevet som han truleg kan få? Han tenkjer mykje på kva som er rett og galt; om synd, bot, skam, skuld og tilgjeving. Men Bent får eit stadig nærare og inderlegare forhold til Anne - og det går slik som det gjerne går; Anne blir gravid. Bent og Lasse inngår dermed ein avtale der Bent forpliktar seg til å gifta seg med Anne etter at han har avklart si eiga stilling og framtid med dei danske slektningane sine. Bent gir seg sjølv ein frist på tre år - og boka vert avslutta med at han reiser attende til Danmark.

Det var mykje eg hugsa att frå boka etter meir enn 30 år - overraskande mykje faktisk. Det som eg hugsa best og som gjorde mest inntrykk på meg då eg las boka fyrste gong var skildringa av det nesten-incestuøse forholdet mellom Bent og Live. Og det slår meg no også; at Vera Henriksen var ein modig forfattar som kunne skriva om slike vanskelege og tabubelagte tema. Det eg hadde gløymt var kva lagnad Live fekk til slutt - og eg tenkjer no at det måtte vel berre enda slik som det gjorde..


Pilegrimsferd
Handlinga i denne boka tek til omlag der Trollsteinen sluttar; med at Bent kjem tilbake til Danmark og "det andre livet" sitt. Hjå morfamilien får Bent omsorg, men også ansvar og plikter - og god tid til å områ seg. Det er eit priviligert liv, men det er slett ikkje utan bekymringar. Bent sine lukkelege stunder vert ofte avløyst av tungsinn og grubling. Medan det knapt vert nemnt at far til Bent var teologiutdanna i den fyrste boka, vert det her greia vel ut om dette. Gjennom gamle brev som faren skreiv til morbroren Bent Bille får Bent Jonsson vita korleis og kvifor faren tvilte og sleit i forhold til tru og teologi. Faren sine tankar, haldningar og handlingar skal komma til å prega Bent i lang tid - og fører m.a. til at han reiser og oppheld seg i Paris for ei tid.

Lesaren får eit meir nyansert bilete av hovudpersonen i bok nummer to. Bent er utruleg søkjande og undrande - og ofte fylt av indre motsetningar og uro. Når han trur at han har fått svar på det som opptek han - då dukkar det opp andre spørsmål og utfordringar. Perspektivet er også vidare; ut mot Europa og dei straumane som finst der. Det ulmar - bokstaveleg talt - i fleire land i samband med religionskrigar, forfølging og straff, reformasjon og motreformasjon. På den andre sida er humanistiske tankar og ynskje om fridom for enkeltmenneske idear som er i ferd med å spre seg.

Etter ei langvarig og mangfaldig reise - på mange plan - gjer Bent som far hans gjorde før han; han vender tilbake til Lom - til Smiugjelsøygarden og til Anne og barnet deira. Det skjer ikkje utan ein djup indre kamp.

Pilegrimsferd er på mange måtar tyngre å lesa enn den fyrste boka, men ho er vel så interessant. Ein kan i denne boka tydeleg leggja merke til korleis Vera Henriksen har arbeidd med språket. Det er ei anna språkføring og det vert nytta andre formuleringar når det handlar om det danske overklasse- og akadermikarmiljøet; meir snirklete og "fordanska". Når handlinga går føre seg i fjellbygdene i Noreg er det meir kvardagsleg, konkret og direkte - noko som også er heilt naturleg.

Med tanke på at eg hugsa att mykje av handlinga i Trollsteinen, er det underleg å merka at eg hadde fullstendig gløymt kva Pilegrimsferd handla om. Det er berre nokre få hendingar eg hugsar frå då eg las boka fyrste gong. Eg skjønnar ikkje heilt kvifor det er slik. Kanskje det skuldast at eg den gongen var for ung til å forstå dei mange påkjenningane Bent gjekk gjennom? Det skal uansett bli interessant å finna ut kva som er gjenkjennbart i dei neste tre bøkene. Eg kjem til å ta fatt på Blåbreen umiddelbart etter at eg har skrive ferdig dette blogginnlegget, men deretter trur eg kanskje at eg treng ein pause frå middelalderliv og middelaldertankar før eg tek til på dei to siste bøkene; Staupet og Skjærsild.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Har du ikkje lest noko av Vera Henriksen? Vel - då har du mange svært gode leseopplevingar til gode! Grunnen til at eg har skrive eit såpass utfyllande handlingssamandrag er å få fleire til å lesa bøkene hennar. Eg håpar at enkelte kan bli frista til å ta fatt på historia om Bent Jonsson.
Her får du lenker til bibliografi (Wikipedia) og dei digitaliserte bøkene hennar (Nasjonalbiblioteket)

16. april 2017

Biolesesirkel: Et kvart liv av Hans Olav Lahlum

Cappelen Damm 2013
Kjelde: Lydfil og ebok Storytel


I 2009 gav forfattaren Hans Olav Lahlum ut ein gigantisk biografi om den legendariske Arbeiderpartisekretæren Haakon Lie. Lie var sentral i arbeidarrørsla i fleire tiår, han vart 103 år gammal og boka om han vart på over 800 sider.

Boka om Håvard Vederhus er på 143 sider. Vederhus var nemleg på feil stad til feil tid; han var ein av dei 77 som mista livet i terrroråtaka den 22. juli 2011: Eit stort politisk talent som berre vart 21 år gammal - skoten og drepen av Anders Behring Breivik ved pumpehuset på Utøya.

Det er noko uendeleg trist med ein biografi om eit så altfor kort liv, - noko tittelen "Et kvart liv" også syner. Lahlum skreiv boka vinteren 2012-13 etter førespurnad frå familien til Håvard Vederhus. Boka er tilegna alle som mista livet på Utøya og er samstundes ein hyllest til Vederhus sitt engasjement for eit demokratisk og inkluderande samfunn. Boka er delt i fire: Den fyrste delen handlar om barndomstida, del to om ungdomstid og politisk og personleg forming, den tredje delen er om 22. juli og den fjerde og siste om den vanskelege vegen vidare for folk som sto han nær.

Lahlum fortel at Håvard Vederhus vaks opp som det midterste barnet i søskenflokken på tre - og at han på mange måtar også var midtpunktet i familien. Frå tidleg alder kravde han - og fekk - mykje merksemd. Han var uroleg og eigenrådig og hadde eit uvanleg høgt aktivitetsnivå. Han vaks opp og vart ein energisk og målbevisst ungdom og ein sentral skikkelse i mange ulike miljø. I motsetnad til mange andre AUF'arar vart ikkje Håvard Vederhus "fødd inn i Arbeiderpartiet." Men fordi han hadde eit grunnleggjande sosialdemokratisk syn på samfunnet melde han seg tidleg inn i AUF. Han var ikkje utprega skuleflink, men arbeidde målretta og fekk eit godt vitnemål frå Oslo Katedralskole.

Store deler av boka er i ein oppramsande stil og er nok helst for spesielt interesserte, dvs. menneske som står familien og partiet nært. Det som gir størst inntrykk er å lesa om avslutninga av Håvard sitt liv i den forferdelege massakren 22. juli. Eg har lest mykje om saka før, men nok ein gong får eg frysningar på ryggen og ei sterk kjensle av sorg og maktesløyse. "Vi gjemmer oss og lever" vart den siste Facebook-oppdateringa Håvard skreiv då han saman med mange andre prøvde å gøyma seg for massemordaren. Nokre minuttar seinare var AUF-leiaren i Oslo død.

Håvard Vederhus var utan tvil ein karismatisk, kunnskapsrik og engasjert ungdomspolitikar - og han ville heilt sikkert nådd langt. Han vert også skildra som ein omsorgsfull person og ein trufast ven. Det synte han heilt til det siste. Størst er saknet og sorga hos far, mor, storebror og veslesyster.
"Det å miste et barn er alltid en tragedie. For mange foreldre vil nok likevel nettopp alderen rundt 20 være den aller verste alderen å miste et barn i. Man har da fulgt et barn hele veien opp gjennom oppveksten, for så å miste det på spranget ut i voksen alder - før barnet får egen famile og før det rekker å realisere sine mål i livet."
Ei fullsett Grefsen kirke følgde Håvard Vederhus til den siste kvilestaden 4. august 2011. Dåverande kunnskapsminister Kristin Halvorsen heldt minnetale og mellom dei frammøtte elles var noverande statsminister Erna Solberg.

Et kvart liv er mitt bidrag til aprilutgåva av Moshonistas biografilesesirkel.

4. april 2017

Påskekrim 2017 - 20 gode tips

Kva kan vera betre enn å setja seg i solveggen eller ved peisen med ei skikkeleg spennande bok? Påsken er blitt den absolutte høgtida for krimbøker her i landet - og her er mine tips til deg som likar å lesa om mystikk, spenning, mord, etterforsking og oppklaring av brotsverk: Til saman 20 ulike bøker som alle er innan krim-, spennings- og/eller thriller-sjangeren. Mine subjektive terningkastvurderingar finn du i parentesane nedanfor.

Bøker er ikkje ferskvare - heller ikkje krimbøker. Dersom du har meir sans for klassisk krim, kan du sjekka ut påskekrimtipsa mine frå 2013. Desse tipsa kan eg fortsatt gå god for. Du kan også finna nokre brukbare tips i innlegget frå 2015. Her og no skal det imidlertid handla mest om krimbøker utgitt i løpet av 2016/2017. Nokre av dei er komne i pocket, noko som gjer dei meir praktiske med tanke på påskesekken.

For omlag eit år sidan gav Torkil Damhaug ut En femte årstid; ein knakande god kriminalroman som forfattaren nyleg og vel fortent vart tildelt Rivertonprisen for. Eg las boka i påsken i fjor og kan verkeleg anbefala den (terningkast 5+). Boka er ein psykologisk thriller og er frittståande.

Av nyare frittståande thriller-/ spenningsromanar som kan høva som påskelektyre vil eg halda fram desse:

  • John Hart: Syndenes forlatelse (terningkast 5)
    Dramatisk, mørk og uhyre velskriven amerikansk krimthriller. 
  • Ane Riel: Harpiks (4+)
    Melankolsk og original thriller frå dansk debutant.
  • Peter Swanson: Den tikkende kvinnen (4) og De som fortjener det (5-)
    Fengande, lettleste og fortleste spenningsromanar. 
  • Håkan Nesser: Elleve dager i Berlin (4)
    Egentleg ingen krim, men ei langsam, alternativ og småpussig feelgood/mystikk-bok.

Mykje - det meste - av det som vert gitt ut innan krimsjangeren er likevel seriekrim.

Ein treng slett ikkje byrja med den fyrste boka i ein romanserie - sjølv har eg erfart fleire gonger at det fungerer fint å starta eit stykke ut i ein serie. Dersom boka fell i smak kan ein så ta til på tidlegare bøker. Men det er også klart at ein går glipp av enkelte utviklingstrekk og samanhengar dersom ein ikkje les kronologisk. Ofte er det slik at handlinga i ei bok får konsekvensar for dei påfølgjande bøkene. Av seriekrim utgitt det siste året kan eg anbefala følgjande:

  • Robert Galbraith: Ondskapens kall (5-)
    Bok tre i J.K. Rowlings sjarmerande Cormoran Strike-serie. Når gjøken galer og Silkeormen bør lesast før denne.
  • Pierre Lemaitre: Camille (5+)
    Her er det faktisk ein føresetnad at ein har lest Irene og Alex fyrst. Fantastisk trilogi frå denne franske forfattaren.
  • Yrsa Sigurdardottir: Dragsug (4)
    Islandsk sidevendarkrim, bok nummer to om Huldar og Freyja. DNA er den fyrste.

Svenskane er suverene når det gjeld seriekrim:
  • Lars Kepler: Kaninjegeren (5)
    Uhyggeleg, brutal og intenst spennande. Del 6 i Joona Linna-serien - men kan lesast som sjølvstendig bok.
  • Joakim Zander: Broren (5)
    Kjempespennande og frittståande framhald av Svømmeren.

Nokre fleire norske krimtips:
  • Gunnar Staalesen: Storesøster (5-)
    Bok nummer tjue om Varg Veum kan lesast for seg. Fin blanding av humor og alvor, stødig kvalitetskrim.
  • Jan-Erik Fjell: Lykkejegeren (5-)
    Ei tempofylt og original historie, den femte i Anton Brekke-serien - men kan lesast åleine.
  • Gert Nygårdshaug: Budbringeren (4+)
    Fantasifull og underfundig med spesielle karakterar. Drum-serien er ukronologisk.
  • Anne Holt: I støv og aske (4+)
    Har fått litt lite merksemd, men er ei god bok. Dette er nummer ti i serien om Hanne Wilhelmsen, men ho står seg godt som sjølvstendig bok.
  • Unni Lindell: Jeg vet hvor du bor (5)
    Den fyrste boka i ein ny serie - som også er eit framhald av Cato Isaksen-serien. Grøssande god; Lindell leverer alltid.
  • Hans Olav Lahlum: Sporvekslingsmordet (4+)
    Interessant 1970 tals-krim. Den 7. boka i serien om K2 og Patricia kan også lesast for seg sjølv.
  • Jo Nesbø: Tørst (5)
    Nesten unødvendig å nevna denne, for Nesbø kjem uansett til å bli påskens mest leste dette året. Harry Hole-bok nr. 11 kom ut i strategisk tid i så måte.



Sjølv har eg tenkt å lesa diverse halvgamle og halvnye krimbøker som har overvintra på hytta i påsken. I tillegg har eg skaffa meg Utmarker av Arne Dahl - og deretter kjem det an på kva som vert tilgjengeleg i eBokBib.


Med dette ynskjer eg alle blogglesarar ein kriminelt god påske!

2. april 2017

Bokomtale: Tørst av Jo Nesbø

Aschehoug 2017
526 sider

Papirbok lånt privat

Overgang til sommartid og ny Harry Hole-roman - samstundes. Då er det ikkje så rart at ein vert enno trøyttare i trynet enn vanleg. Tørst har nemleg i seg mange av dei ingrediensane som kan føra til søvnmangel: Godt over 500 sider med gufne mord, neglebitande spenning, puslespeletterforsking, cliffhangers og stor underhaldning som gjer det vanskeleg å leggja frå seg boka.

Eg er som folk flest - og folk flest likar Jo Nesbø. Eg har vore Di Derre-fan i 25 år og Harry Hole-fan i 20 år. Då Flaggermusmannen kom ut i 1997 var eg kjempeskeptisk; eg kunne ikkje heilt tru at denne popstjerna var i stand til å skriva leseverdig krim. Vel - det viste seg jo at han var det - og resten er historie, som det heiter - ei gedigen norsk kriminalsuksesshistorie.
Forfattaren og Harry Hole-serien er kjempepopulær over heile verda og Tørst - den ellevte boka - kjem ut i formidable 300.000 eksemplarar i vesle Noreg. Jo Nesbø har funne ein suksessformel som virkar og difor har han heller ikkje fornya seg nevneverdig. Han gir fansen det dei forventar - og det er godt nok.

Det har gått nesten fire år sidan Politi kom ut, og sjølv om eg likte den boka frykteleg godt, hadde eg gløymt mykje av handlinga. Difor tok det meg litt tid å få på plass den naudsynte oversikten over persongalleriet, Harry sin private situasjon og enkelte hendingar frå tidlegare bøker. Ein kan godt lesa Tørst utan å ha lest dei føregåande ti bøkene i serien, men då går ein sjølvsagt glipp av ein del utviklingstrekk og gjennomgåande handlingstrådar.

Eg hugsar - med skrekk og gru - skildringa av «Leopolds eple» frå Panserhjerte. I Tørst presenterer Nesbø enno eit utspekulert og sadistisk drapsvåpen: Eit jerngebiss som vert teke i bruk av ein særdeles og bokstaveleg talt blodtørstig seriemordar. Det handlar om ein vampyrist; ein person som av tvangsmessige årsaker drikk blod. Ofra sine finn han gjennom datingappen Tinder. Saka er så spesiell at politiet ikkje ser anna råd enn å be om den legendariske eks-etterforskaren Harry Hole sine tenester. Det utviklar seg etter kvart til å bli ein komplisert katt-og-mus-leik på liv og død. Undervegs og avslutningsvis byr boka på spenning, overraskingar og tvistar. Ein forventar det uventa i ein Harry Hole-krim - og det får ein også her.

Tittelen Tørst viser nok både til seriedrapsmannen sin blodtørst og til den tørsten Harry Hole sjølv føler som alkoholikar. Han kjenner også på tørsten eller begjæret etter å avsløra denne vanvittige drapsmannen. I løpet av etterforskinga gjer Harry Hole ein feilvurdering som får fatale konsekvensar. Samstundes har han bekymringar på heimebane, - og då sprekk den tidlegare rusmisbrukaren. Hole framstår i det heile meir som eit "ekte" menneske i denne boka enn som den supermannen han tidvis har vore i tidlegare bøker.

Elles finn ein det meste av det ein kan forlanga av ein god kriminalroman i Tørst. Her er action, kompleksitet, melankoli, råskap og mørk humor. Her er sleipe politifolk, mystiske psykologar, skumle legar, maktsjuke leiarar og ufordragelege journalistar. Her er kvardagslege trivialitetar, djupe tankar, artige musikkpreferansar, møysommeleg politietterforsking og pur ondskap. Sceneskifta er raske og synsvinklane mange - og overgangane er somme gonger glidande og elegante, andre gonger brå og uventa.
Nesbø er ein forfattar som brukar tid på språk og dialogar. Han leikar med ord, setningar og formuleringar. Språket er naturleg sjølv om det innimellom er jålete; han har ein heilt eigen stil - ein skrivestil som mange andre krimforfattarar prøver å etterlikna.

Dei blodige og grufulle skildringane gir sjølvsagt eit visst inntrykk, men er gjennomgåande såpass usannsynlege og urealistiske at det aldri blir skikkeleg skummelt. Det skal visstnok finnast såkalla vampyristar (Renfields syndrom) i verkelegheita, men eg vil tru at slike folk er ein marginal trussel for dei aller aller fleste av oss.
Tørst avsluttar med ein cliffhanger som gjer at trufaste Harry Hole-fans kan gru-gleda seg til neste bok.

Andre bloggmeiningar: Bjørnebok, Tine sin blogg, Pervoluto, Groskro, Kleppanrova

31. mars 2017

Oppsummering mars

Påbyrja i februar, fullført i mars:
C.J. Sansom - Undergang - Historisk krim - Lånt papirbok privat
Linn Kongsli Hillestad - Flukten fra Syria - Dokumentar - eBokBib
Edmund de Waal - Haren med øyne av rav - Dokumentarisk roman - Kjøpt papirbok (Off The Shelf)

Lest i mars:
Richard Herrmann - Gammel krone for en ny tid - Historisk dokumentar - Lydbok Storytel
Demian Vitanza - Dette livet eller det neste - Norsk dokumentarroman - eBokBib
Yrsa Sigurdardottir - Dragsug - Islandsk krim - eBokBib
Peter Swanson - Den tikkende kvinnen - Amerikansk krim - Lånt papirbok privat
Catherine Blaavinge Bjørnevog - Um sakne springe blome - Lyrikk - eBokBib
Cecilie Hellestveit - Syria. En stor krig i en liten verden - Dokumentar - Lytteeksemplar
Jan Guillou - Ekte amerikanske jeans - Svensk roman - eBokBib
Jo Nesbø - Tørst - Norsk krim - Lånt papirbok privat

Påbyrja i mars, fullførast i april:
Kurt Aust - Vredens dag - Historisk krim - Lånt papirbok privat
Anders de la Motte - MemoRandom - Svensk krim - eBokBib



  •  4 papir, 2 lyd, 5 ebøker
  •  8 lånt, 1 abonnement (Storytel), 1 fått, 1 kjøpt
  •  3 krim, 1 historisk krim, 1 historisk roman, 2 dokumentariske romanar, 1 historisk dokumentar, 2 andre dokumentarar, 1 lyrikk 
  •  6 norske, 2 britiske, 1 islandsk, 1 amerikansk, 1 svensk
  •  7 menn, 4 kvinner 
  • "Nye" forfattarar: Hillestad, Hellestveit, Vitanza, Bjørnevog, de Waal

Eg er nøgd med lesemånaden mars og lesing av ny krim, historisk krim, historisk dokumentar, Syria-dokumentarar og dokumentariske romanar. Eit stort minus vert likevel notert - for ei diktsamling som består av meiningslause ord i eit uforståeleg språk - eller kanskje heller: uforståelege ord i eit meiningslaust språk. Um sakne springe blome gav meg absolutt ingenting og fekk difor terningkast 1.

Tida flyg - og fyrste kvartal av 2017 er unnagjort. Det er på tide å sjå på korleis ein ligg an med tanke på årets lesemål. Eg ligg dårleg an på enkelte punkt, men må etter ei samla vurdering sei meg nøgd med leseinnsatsen så langt i år.
  1. 30/110 bøker totalt
  2. 1/10 mursteinar (over 600 s.)
  3. 3/24 norske utgitt i 2017
  4. 0/5 1001-bøker
  5. 3/12 bøker frå før 2000
  6. 1/5 gjenlesingar
  7. 1/10 biografiar
  8. 5/14 annan sakprosa
  9. 2/6 frå bokhylla
  10. 9/34 bokomtalar

I april skal eg komma i gang med Bokhyllelesing runde 3 og runde 4. Bøkene som skal lesast er dei to fyrste bøkene i Vera Henriksen sin middelalderserie "Beretningen om Bent Jonsson"; Trollsteinen og Pilegrimsferd - og det gledar eg meg stort til. Eg las serien fyrste gong då eg var omlag 19-20 år, det vil sei for leeeenge sidan. Er spent på om eg likar dei like godt no som eg gjorde den gongen.

Eg har sjølvsagt også skaffa meg ein heil del påskekrimlektyre. Dei eg har størst forventningar til er Arne Dahls nye og kritikarroste Utmarker, årets vinnar av GullkulenEtter styrten av Michel Bussi, samt suksessdebutanten Daniel Cole og Filledokka.

29. mars 2017

Syriabøker

Konfliktane i Syria har innverknad på vårt eige land, på ulike måtar. Etter at eg las To søstre kjende eg at eg hadde behov for å lesa meir om ulike tema som den boka tek opp: om framandkrigarar og jihad, om islam, om Syria, om opprøret mot Assad, om IS og andre islamistgrupper, om kulturhistoriske samanhengar og om storpolitiske linjer. Andre aktuelle tema som flyktningkrise og flyktninghets heng også saman med dette.

Ei av dei største utfordringane i verda akkurat no er menneske på flukt frå krig, vald og fattigdom. Det finst inga enkel løysing, men eg tykkjer det er rimeleg klart at omverda må hjelpa til på ulike måtar. Dette er ikkje "snillisme" eller "godhetstyranni" - men vår simple plikt som medmenneske. Eller nestekjærleik, som det vel heiter i Bibelen.
Ein ser i enkelte samanhengar at islamkritikk går over i muslimhets og rasisme. Me har ein kristenkonservativ innvandrings- og integreringsminister som smiler breidt medan ho gir ordre om ein stadig strengare asylpolitikk. På Facebook får ho gjerne hundrevis av likes og hyllingskommentarar på sine innvandringsfiendtlege utspel. Det finst også Facebook-grupper der medlemene fyrer kvarandre opp og sprer om seg med drapstruslar, hets og hat.

Det er ikkje bra. Eg vert rett og slett dårleg av å lesa slikt. Det virkar som om det har blitt så mykje framandfrykt - og det skremmer meg. Det er skremmande fordi frykt ofte fører til hat. Det skremmer meg at folk som Donald Trump, Geert Wilders, Marine Le Pen og Sylvi Listhaug vinn fram med sine framandfiendtlege haldningar og fordummande politikk.

Kva er det som skjer? Kvar er det blitt av empatien? Kvar er det blitt av solidariteten med menneske som har flykta frå bomber, tortur og krig? Rasisme, løgner og stigmatisering av store folkegrupper er forkasteleg!

Det stemmer ikkje at flyktningane er unge skjeggete menn som kjem fløymande over grensene til Europa for å steina, halshogga, valdta og innføra sharialover. Flyktningar frå Syria kjem ikkje hit for å spre terror. Det er terror dei flyktar frå.

Det handlar om enkeltmenneske. For å forstå kva som skjer må ein prøva å setja seg inn i enkeltpersonar sin situasjon. Difor les eg bøker som handlar om menneske. Men eg les også bøker som gjer greie for historia, forhistoria og det internasjonale samfunnet sine aksjonar og reaksjonar. Eg les fordi eg ynskjer å forstå, fordi eg ynskjer å bli klokare. Eg er lei av urimelege påstandar og halvsanningar frå folk som tykkjer at islam og muslimar er rota til alt ondt. Eg les for å kunna møta muslimhets og rasisme med argument og fakta. Og eg tykkjer det er fint å lesa skjønnlitterære framstillingar av dei same problemstillingane som dokumentarbøkene fortel om.

(Dette vart ei lang innleiing. Som de skjønnar er dette noko som engasjerer og opprører meg.)


Flukten fra Syria av Linn Kongsli Hillestad
Gyldendal 2016
295 sider, lånt ebok eBokBib

Undertittelen er et land i ruiner. To presidenter. Tre familiers skjebner og boka fortel historia om tre unge syriske flyktningar som i dag er busette i Trondheim.

Parallellt med at forfattaren gir eit portrett av dei tre, trekker ho opp dei historiske linjene og bakgrunnen for konflikten i Syria.
Den arabiske våren i 2011 gjorde at syrarane augna eit håp om ei betre framtid. Men - det som starta med eit høgst forståeleg opprør mot det brutale Assad-regimet, skulle etter kvart føra til noko enno verre.
Terrororganisasjonen IS spreidde skrekk og frykt medan dei kontrollerte fleire og fleire område i landet. Uroa eskalerte, kampane vart hardare, brutaliteten større og livet i Syria vart uuthaldeleg for desse tre unge menneska.

Eg tykkjer Flukten fra Syria er ei god og viktig bok. Ho er skriven i eit lettfatteleg språk og i ein nøktern stil. Ho er ikkje så fengande som To søstre, men stilmessig har dei to bøkene mykje til felles. Ein kan sei at dei to bøkene utfyller kvarandre. Medan Hillestad i denne boka har mest fokus på dei som flykta frå krig og terror, handlar Seierstad si bok mest om dei som søkjer til Syria, for å kjempa for den Islamske Staten.



Dette livet eller det neste av Demian Vitanza
Aschehoug 2017
342 sider, lånt ebok eBokBib

Ei bok som gjorde sterkt inntrykk, særleg fordi ho går så nær inn på enkeltmenneske. Dette er ein dokumentarroman med ei tydeleg, direkte og truverdig stemme. Forteljaren er norskpakistanske "Tariq" som i dag sonar ei fengselsstraff for medverknad til terror og deltaking i aksjonar for IS og Nusrafronten. Boka er såleis eit einsidig partsinnlegg frå ein muleg terrorist - noko som tidvis gjer lesinga ubehageleg.

Det vert fortalt om oppveksten i Østfold, om ein familie som følte seg utanfor det norske samfunnet, om ungdomstid prega av rus og kriminalitet, om lengsel etter ei meining med livet - som han opplevde at han fann i religionen. Stadig strengare religiøsitet og radikalisering saman med sterke inntrykk frå media om det pågåande opprøret i Syria - samt barnsleg eventyrlyst - gjorde at Tariq og ein kamerat reiste avgarde. Sjølv hevdar Tariq at han reiste til Syria fyrst og fremst for å driva humanitært arbeid, men eg sit att med ei kjensle av at han ikkje fortel alt om si eiga rolle og eigne handlingar som jihadist.

Forfattaren har samtala med hovudpersonen i fengselet, og boka - romanen - har form som eit intervju der me berre ser svara, og ikkje spørsmåla. Lesaren må difor tenkja seg til kva som vert sagt mellom linjene, på ein måte. Det er svært spesielt, og eg mislikte akkurat dette forteljargrepet i starten av boka. Etter kvart vart eg vant til det - og konklusjonen min etter at eg har lest ut boka er at det er verknadsfullt og dyktig utført.
Denne boka skal eg ta med meg i vurderinga for nominering til neste års Bokbloggerpris.


Syria - En stor krig i en liten verden av Cecilie Hellestveit
Lydbokforlaget 2017 
Speletid 12:47, lest av forfattaren

Informativt, oversiktleg og lærerikt om bakgrunnen for og utviklinga av borgarkrigen i Syria. Forfattaren er statsvitar, jurist og Midtausten-ekspert - og eg er verkeleg imponert over kunnskapsnivået og formidlingsevna hennar.

Boka er delt i to: Syria i verden og Verden i Syria. Krigen i Syria er uhyre komplisert, så det er ikkje berre-berre å forklara det slik at folk forstår. Hellestveit gjer i denne boka greie for det storpolitiske spelet, det historiske bakteppet og viser konfliktlinjene i det som er ein ideologisk, religiøs og politisk krig.

I boka drøftar Hellestveit den rolla sosiale media har og har hatt i høve krigen og forklarar kvifor "den arabiske våren" fekk andre følgjer i Syria samanlikna med Libya, Tunisia og Egypt. Ho peikar på dei mange aktørane utanfrå, nokre av dei støttar ulike opprørsgrupper og terrorgrupper og andre støttar Assad-regimet og regjeringsstyrkane. Vidare er naboland og fleire andre land i regionen samt FN, EU og NATO involverte - på avstand og i ulik grad. Det problematiske forholdet til Israel, problemet med kurdarar og palestinarar og konfliktane mellom sjia og sunni er andre element i det som føregår. Ulike land har inngått avtalar og alliansar seg imellom på tvers av tidlegare avtalar, planar og konvensjonar. Dei skjøre alliansane og terrorbalansen mellom ulike statar er blitt endra slik at det heile har blitt enno meir komplisert. Klimatiske forhold, befolkningsvekst og tilgang til vatn og naturressursar er også ein del av biletet. At det internasjonale samfunnet, som t.d. FNs Tryggingsråd, aldri synte handlekraft medan konflikten var i oppstartsfasen står for meg som ein stor tragedie.

Mangel på samordning mellom motstandsgruppene er ei av forklaringane på at krigen er blitt så langvarig. Framandkrigarane har ikkje berre slutta seg til IS, men også til andre ulike opprørsgrupper. Syria er i det heile eit gigantisk lappeteppe når det gjeld religion, kultur og etnisitet. I dag er store deler av landet øydelagt, omlag 400.000 menneske har mista livet, sivilbefolkningen lir og flyktningstraumen har ingen ende. Og Bashar al-Assad, 2. generasjons diktator i Syria, er framleis president. Kva som skjer framover er ikkje lett å sei. Vegen til forhandlingsbordet er lang og vanskeleg i og med at vetomaktene i Tryggingsrådet støttar kvar si side i den pågåande krigen. Jan Egeland, generalsekretær i Flyktninghjelpen og FN-rådgjevar for Syria, er ikkje spesielt optimistisk. Det er ikkje Cecilie Hellestveit heller, men ho skisserer avslutningsvis i boka si nokre teoriar og tankar om løysingar.

Hellestveit har eit sakleg og "kjøleg" perspektiv på borgarkrigen i Syria. Ho fortel i liten grad om menneskelege lidingar og enkeltpersonar sine forteljingar; ho ser meir på dei store bileta og dei lange linjene. Men å få det heile presentert på ein slik usentimental måte gir faktisk like stort inntrykk. Lydboka fungerte fint for meg. Hellestveit les boka sjølv, i passe tempo og med tydeleg diksjon.
At boka etter kvart tok til å kjeda meg skuldast vel helst at eg ikkje klarde å halda konsentrasjonen oppe. Det er nemleg vel detaljert - og dessutan repeterande, og ein blir litt "mett" når ein får fakta gnidd inn på den måten. Likevel - dette er ein klar kandidat til Bokbloggerprisen 2017 - open klasse.

24. mars 2017

Kort om: Dragsug av Yrsa Sigurdardóttir

Kagge 2017
437 sider
eBokBib

Ingenting er vel meir opprørande å lesa om enn barn som vert utsette for mobbing, svik, omsorgssvikt og overgrep. Difor tek denne boka tak i lesaren alt i prologen: Me får her møta vesle Vaka som står og frys utanfor skulen sin. Ho er ny, einsam og ventar på at faren skal komma å henta henne. I staden dukkar ei anna jente opp; ho bur i nærleiken og tilbyr, litt motvillig, at Vaka kan låna telefonen deira, slik at ho får gitt beskjed. Ein får inntrykk av at begge dei to småjentene er prega av frykt og uro...
Prologen vert avslutta med ei politimelding der Vaka vert meld sakna.

I Dragsug møter me att dei same hovudpersonane som i DNA; politimannen Huldar og barnepsykologen Freyja. Etter dei dramatiske hendingane i slutten av den forrige boka har dei begge blitt degraderte på arbeidsplassane sine. Huldar har mista leiarstillinga si og puslar mest med eldre kalde saker, fordi det ikkje skjer så mykje på kriminalfronten for tida. Det skal snart bli ei endring på det.

Huldar og Freyja samarbeider om ei gammal sak, men slit med å få tilgang til viktige dokument. Er det nokon som saboterer? Kven? Kvifor? Huldar gjer eit oppsiktsvekkjande funn av to avkappa hender. Kvar er resten av denne personen? Er vedkommande i live framleis? Ein pedofil drapsmann har nyleg blitt sett fri etter å ha sona ferdig fengselsstraffa si. Har han noko med sakene å gjera? Kvar er han? Parallellt får ein følgja eit søskenpar som har hatt ein ualminneleg krevjande oppvekst. Kva har dei opplevd? Har det samanheng med pågåande saker?

I likskap med forfattarkollega Arnaldur Indridason skriv Yrsa Sigrurdardottir stemningsfulle bøker. For begge forfattarane har det islandske landskapet og det dårlege veret ein viktig funksjon som stemningsskapar. Men medan Indridason spelar mest på melankolien, spelar Sigurdardottir på råskap og uhygge.

Dragsug er ein grei politikrim og du treng ikkje nødvendigvis lesa DNA før denne. Boka er mørk, spennande og er godt samanskrudd. Det er ikkje vanskeleg å følgja dei mange handlingstrådane - som alle har ein samanheng og/eller som vert knytta saman til slutt, på ymse vis. Eg skulle likevel ønska meg, som eg ofte gjer, ei oppstramming og grundigare bearbeiding av innhaldet. Det hadde gjort boka enno betre.
Huldar sitt privatliv og "eventyra" han har med Freyja og leiaren Erla er forsåvidt eit ekstra spenningsmoment, men eg tykkjer det tek for stor plass i handlinga.

20. mars 2017

Kort om: Den tikkende kvinnen av Peter Swanson

Cappelen Damm 2017
279 sider
Kjelde: Lånt papirbok privat

Dette er ein underhaldningsthriller av det finurlege slaget. Både den norske tittelen Den tikkende kvinnen og den originale The girl with a clock for heart er merkeleg og litt uforståeleg, men boka er grei tidtrøyte og ho kan absolutt anbefalast som påskekrimlesing. Boka er frittståande og inngår ikkje i ein serie.

Handlinga er lagt til Boston, USA. Den vanlege og velmeinande George Foss møter den vakre ungdomskjæresten sin på nytt etter tjue år. Ho er i knipe og ber George om hjelp, noko han seier ja til. Liana Decter er ei kvinne med ei mystisk fortid; ho har ein uklar identitet og ein kriminell bakgrunn. Snart er George fanga i eit nett av løgner, bedrag, vald og forfølgjingar.

For George er det uklart om Liana er eit offer eller om ho står bak ein særdeles utspekulert plan. Er George eller Liana eller begge offer for eit komplott? Vert George brukt av Liana? Dersom han er det - kven andre kan han stola på? Dersom ikkje - korleis skal han komma seg ut av den salaten han har trakka opp i? George har all grunn til å tvila på Liana sin versjon, men finn også ut at andre har motiv for å hevna seg på henne. I ei parallell historie frå ein annan tidsperiode vert sanninga om Liana/Audrey/Jane avslørt. Eller?

Den tikkende kvinnen er ei uvanleg historie fortalt på ein spesiell måte. Her vert vanvittige forfølgjings- og valdsscener avløyst av syrlege karakteristikkar, som igjen vert avløyst av gode miljøskildringar, vittige situasjonar og puslespel-etterforsking.
Eg fekk assosiasjonar til både Pulp Fiction og til Hodejegerne medan eg las. Boka har høg sidevendarfaktor og er svært spennande, men er også noko forutsigbar.
Og avslutninga heng litt i lause lufta, i dobbel forstand...

17. mars 2017

Favorittforfattarar: G

Som for bokstaven F - det er to norske mannlege forfattarar som er mine favorittar her òg. Eg har lest mykje - men på langt nær alt - av det som desse to røynde og allsidige forfattarane har gitt ut.

Gunnar Staalesen

Norsk forfattar f. 1947.

Mest kjent for Varg Veum-serien, men krimdebuterte med Rygg i rand, to i spann om politietterforskarane Dumbo og Maskefjes i 1975.

I år er det førti år sidan Varg Veum såg dagens lys - og han er framleis aktiv og "levande". Eg er veldig glad i denne rufsete og velmeinande privatdetektiven og har følgd han i alle år. Det er ikkje tal på kor mange saker han har løyst og kor mange prøvelsar han har gjennomgått. Handlinga går nesten heile tida føre seg i Bergen og omland. Ein kan sei at serien er skriven i Raymond Chandler-tradisjon, men den har også klare linjer til den sosialrealistiske stilen som Sjöwall og Wahlöö sto for.

Gunnar Staalesen er Amailie Skram-ekspert og har stått bak dramatiseringar bygde på bøkene hennar. Han har gitt ut noveller, sakprosa og bøker for barn og ungdom.
Nokre av dei beste bøkene eg nokon gong har lest er den såkalla Bergenstrilogien. Med 1900 Morgenrød, 1950 High Noon og 1999 Aftensang får ein mykje på ein gong: Eit fascinerande familiedrama, ei mystisk kriminalgåte - som får si løysing etter nøyaktig hundre år, av Varg Veum - og i tillegg; Bergenshistorie, Norgeshistorie, krigshistorie og kulturhistorie.


Gert Nygårdshaug

Norsk forfattar f. 1946.

Nygårdshaug har halde koken i mange år og er ein utruleg produktiv forfattar med ein heilt særeigen skrivestil.
Han er nok fyrst og fremst kjent for Mengele Zoo, den fyrste boka i Mino-trilogien som vart kåra til Folkets favoritt for nokre år sidan. Dernest må nemnast serien om Fredric Drum og Skarphedin Olsen, ein underhaldande, utradisjonell og ukronologisk krimserie.

Fantasirikdom, kunnskap og sprudlande forteljarglede. Dette er ord som kan beskriva bøker frå Gert Nygårdshaug sitt forfattarskap. Han er i stand til å skriva poetisk og vakkert, brutalt og rått, morosamt og finurleg, fantasifullt og realistisk.
Det er ofte eit sterkt politisk engasjement og eit djupt alvor knytt til forfattarskapet hans, sjølv om forteljingane gjerne er humoristiske og/eller surrealistiske.
I Nygårdshaug sine bøker finn ein ofte ein dose filosofi, vitenskap, mystikk, historie og mytologi - samt ein heil del mørk humor.

13. mars 2017

Samleinnlegg: Litt meir vinterlesing

Kalendaren seier mars og fyrste vårmånad, men temperatur og andre verforhold seier fortsatt vinter. Her kjem eit nytt samleinnlegg der eg kort omtalar nokre av bøkene eg har lest i det siste.


Gjensynet av Knut Faldbakken
Gyldendal 2016
399 sider, lånt ebok eBokBib

Gjensynet er bok nummer ni i krimserien med den stødige og sympatiske politimannen Jonfinn Valmann ved Hamar politikammer. Serien kan seiast å vera kvardagskrim eller småbykrim: Her dreiar det seg ikkje om actionscener og bestialitetar, men heller om vanleg etterforskararbeid og om mellommenneskelege forhold. Karakterane, på både den eine og andre sida, er vanlege menneske med normale liv.

Det gjensynet som tittelen på boka viser til, er ein reunion og tretti års-jubileum for gymnasklassen som Valmann høyrde til. Ved forrige jubileum, for ti år sidan, skjedde det noko tragisk og kanskje mystisk, og ikkje alt vart oppklart ved det høvet. Valmann går difor gjennom ei muligens mangelfull etterforsking frå den gongen. Det går mot eit gjensyn med personar frå fortida som har litt av kvart dei ynskjer å skjula. Klarar Valmann å finna ut kva som hende? Kan han avverga at nye tragediar utspelar seg?
Boka er velskriven, lettlest og logisk oppbygd. Ho er ikkje utan nerve og uhygge, men den heilt store spenninga manglar. Terningkast 4.


Når det mørkner av Jørn Lier Horst
Gyldendal 2016
219 sider, lånt papirbok privat

William Wisting er også ein av desse trauste og truverdige krimheltane. Handlinga i bok nummer elleve i serien er lagt til 1980-talet, dvs. at me går attende i tid og møter den unge, uerfarne og ambisiøse politimannen Wisting.

WW er nybakt tvillingpappa samstundes som han får ei ny krevjande arbeidsoppgåve; den fyrste etterforskingssaka hans har forbindelsar til dramatiske hendingar som fann stad på 1920-talet. Den heile og fulle oppklaringa skjer fyrst i notid.

Boka er velskriven, handlinga er truverdig og sakleg og sjølve plottet er skrudd godt saman. Likevel er det noko som manglar, tykkjer eg. Eg blir liksom ikkje skikkeleg engasjert og interessert i det som skjer, verken i notid eller fortid. Det positive er at boka er kort og lettlest, men det vart berre ei middelmådig leseoppleving for meg. Terningkast 3.


Undergang av C. J. Sansom
Forlaget Press 2012
687 sider, lånt papirbok privat

Dette derimot - er ei mektig leseoppleving! Nesten 700 tettskrivne sider, så det tek si tid - men ein får så mykje gjennom denne historiske kriminalromanen: Underhaldning, kunnskap, spenning og flotte levande skildringar av både menneske og miljø.

Den femte romanen om advokat Matthew Shardlake er, som dei føregåande, fengande og lærerik. Handlinga er lagt til 1540-talet, og Shardlake og assistent Barak er på ein måte Tudortidas Sherlock Holmes og Dr. Watson. Også denne gongen er oppdraget deira todelt: For det fyrste skal dei finna ut av ei sak for Katherine Parr, Henrik VIII si sjette (og siste) dronning. I tillegg har Shardlake ei personleg sak som han ynskjer å finna ut av. Oppdraga skal føra Shardlake til Portsmouth og eit særdeles nært møte med krigsskipet Mary Rose.

Det er langsamt, omstendeleg og detaljert - utan at det virkar overlessa og utan at eg, som egentleg er ein litt utålmodig lesar, mistar tråden og interessa. C.J. Sansom har imponert meg nok ein gong. Terningkast 5.


Fvonk av Erlend Loe
Cappelen Damm 2011
speletid 4:32, lydbok Storytel

Til slutt - over til noko heilt anna.
Fvonk er enno ei av desse absurde Loe-romanane om ein middelaldrande frustrert mann i ubalanse både med seg sjølv, med andre og med samfunnet.
Tidvis vittig, tidvis genialt, tidvis irriterande - med andre ord ei varierande leseoppleving. Heldigvis er ikkje boka så lang. Erlend Loe er fin å høyra på, trass i at han har ei monoton stemme. Terningkast 3.